In 2020 kreeg stichting Erfgoed Landfort (sEL) van het Floron soortenbeschermingsfonds een geldbedrag voor het behoud van de zeldzame Franse aardkastanje. Dit artikel vertelt hoe de stichting deze financiële bijdrage goed heeft besteed.

Huis Landfort is een historische buitenplaats in het tegen de Duitse grens geleden Megchelen in de Achterhoek. Haar geschiedenis gaat terug tot 1434, al dateert de huidige verschijningsvorm uit 1823/27. Toen werd het oorspronkelijke vierkante hoofdhuis opgenomen in een uitbreiding waarbij het huis zijvleugels en een neoclassicistische uitstraling kreeg. Ook de omliggende gronden werden omgevormd tot een landschappelijk park, naar een ontwerp van de landschapsarchitect Johan David Zocher jr. Oogarts/botanicus Johann Albert Luyken was de initiatiefnemer van deze metamorfose. Zijn nageslacht zou tot 1970 op deze buitenplaats blijven wonen. 

In 2016 kwam Huis Landfort in het bezit van stichting Erfgoed Landfort (sEL). Sindsdien wordt de buitenplaats grootscheeps hersteld, waarbij het landhuis wordt gerestaureerd, het koetshuis herbouwd en de moestuin met fruitmuur en boomgaard geherintroduceerd. Bovendien krijgt het park z’n oude luister terug. Dit laatste werk ving in 2019 aan met het beschoeien en baggeren van de monumentale slingergracht. Vanaf 2021 zijn veel bijzondere bomen geplant en zijn duizenden stinsenplanten gepoot. Verder komen er bloemperken in de vorm van medaillons, wordt een kleurrijke parkbeplanting ingebracht en worden paden en andere tuinelementen hersteld.

Franse aardkastanje

Op het door een slingergracht omgeven huiseiland van Huis Landfort groeit een zeldzaam plantje. Tijdens de parkrestauratie is deze met zorg beschermd en bewaard. Het betreft de Franse aardkastanje (Conopodium majus); een bijzondere schermbloemige plant, die 40 cm hoog wordt en waarvan de wortel eetbaar is. Huis Landfort ontving de Floron-bijdrage voor het conserveren van deze plant. Het gewas is in het verleden waarschijnlijk op Huis Landfort geïntroduceerd en heeft zich tot een omvangrijke groep uitgebreid. In het nieuwe stinsenbeplantingsplan keert de Franse aardkastanje terug op hun oude plek, samen met andere stinsenplanten.

Het ontwerp is van landschapsarchitectenbureau Debie & Verkuijl, dat op diverse plekken op het huiseiland groepen stinsen inbrengt. Voor en achter het landhuis krijgen deze groepen een slingervorm. Achter het landhuis wordt de Franse aardkastanje opgenomen in de stinzenslinger samen met de krokus (Crocus tomm), blauwe druif (Muscari botyoides ‘superstar’), gewone vogelmelk (Ornithogalum umbellatum) en slangenlook (Allium scorodoprasum). Deze soortencombinatie is door stinsenplantenkenner Heilien Tonckens samengesteld, die ook andere  gecombineerde stinsengroepen op Huis Landfort samenstelde. Het Prins Bernhard Cultuurfonds waardeerde deze opzet met een serieuze geldelijke bijdrage. sEL werkt nu aan een folder met uitleg over en de vindplaats van deze groepen.

Verantwoord behoud

Het was een heel proces om de Franse aardkastanje ongeschonden in het nieuwe plan op te nemen. Hiervoor is onderzocht hoe diep de kastanjeachtige knolletjes zich normaal in de grond bevinden. Dit blijkt zo’n 10cm te zijn. Vervolgens werd de grond tot die diepte voorzichtig afgeplagd, waarbij nog een ander plantje in beeld kwam, namelijk het grasklokje. Dit plantje is elders weer ingebracht. Na het afplaggen werd de grond met aardkastanjes (in droge toestand) voorzichtig afgegraven en op een hoop verzameld. Door eerst af te plaggen, kwam er geen organisch materiaal in de bult terecht, zodat er geen broei kon ontstaan die verrotting van de knollen had kunnen veroorzaken. Na het afplaggen en afgraven kon de grond worden voorbereid voor het aanbrengen van de stinsenslinger. Voordat de aardkastanje in de lente zou gaan uitlopen, is de grond met deze knolletjes in de afgegraven stinsenslinger gezet, ook op 10 cm diepte waarna dit met grond is aangevuld. In de bovenliggende grond zijn de andere stinsenplanten gefreesd. Bij het inplanten van andere stinzenplanten bleef de onderliggende grondlaag met de aardkastanje ongedeerd, doordat de frees niet dieper kwam dan 10 cm.

Kennis van het plantje

Door het intensieve bezig zijn met de Franse aardkastanje werd ontdekt dat in de grondlaag zich ook een grote hoeveelheid kleine zaailingbolletjes bevonden. Die zaailingen zijn in tegenstelling tot de oudere knollen mooi rond van vorm. Deze  zaailingen vergroten de kans op overleven van de Franse aardkastanje op Huis Landfort aanzienlijk.   

De Franse aardkastanje heeft mede dankzij de financiële hulp van Floron een goede plek gekregen in het park van Huis Landfort. Het plantje is nu in een kleurrijk en uitgebalanceerd geheel terecht gekomen, dat recht doet aan de historische situatie.  Het park van Huis Landfort was vroeger voller, kleurrijker en telde vele  soorten. Stichting Erfgoed Landfort is op weg om dit weer te herstellen waarbij dit project in loop van 2022 zal zijn afgerond. Dan kunnen bezoekers de historische moestuin bezoeken, het park bezoeken en zal het landhuis voor groepsrondleidingen begeleid te bezichtigen zijn. Voor meer informatie, zie www.erfgoedlandfort.nl of ga ons volgen op Facebook.