Back to Top

In gesprek met klokkenrestaurator Melgert Spaander

Melgert Spaander is een internationaal bekend klokkenrestaurateur met zijn werkplaats in Zutphen. Melgert heeft samen met André Ossenbroek het uurwerk in de klokkentoren van Landfort gerestaureerd. André Ossenbroek verrichtte de meeste werkzaamheden aan de klok van Huis Landfort. Hij is de man voor het grote werk: torenuurwerken en carillons. Melgerts expertise richt zich daarentegen meer op het kleinere uurwerk en speeldozen.

Sinds 1971 restaureert Melgert Spaander klokken. Hij is gespecialiseerd in 17de– en 18de-eeuws uurwerk met speelwerken. Hij is op verschillende koninklijke paleizen, kastelen en historische buitenplaatsen de man die uurwerken onderhoudt. Hij verricht dit werk zelfs voor de Spaanse koninklijke familie! Over zijn werk op Huis Landfort stelden wij Melgert enige vragen.

Daarbij vertelde hij ons dat het vermoedelijk krakers waren, die in de jaren tachtig van de vorige eeuw het oorspronkelijke uurwerk stalen. In die tijd stond Landfort er vervallen en verlaten bij en konden krakers ongehinderd er hun intrek in nemen. Hun aanwezigheid ging niet zonder schade aan het huis voorbij. Het oorspronkelijke uurwerk was waarschijnlijk ouder dan het huidige mechaniek. Bewaard gebleven katrollen doen vermoeden dat het ontvreemde uurwerk uit de 18de eeuw dateerde. 

Rond 2000 plaatste de toenmalige eigenaar en restauratiearchitect Bob van Beek een nieuw uurwerk in de toren. Omdat dat uurwerk niet op de bok past, weten we dat het niet het oorspronkelijke uurwerk is. Bovendien is het uurwerk gemaakt voor twee wijzers, terwijl op Landfort maar één urenwijzer wordt gebruikt. Het huidige uurwerk dateert uit het einde van de 19de eeuw en is van Nederlandse makelij.

Verder vertelt Melgert dat de bel in de toren oorspronkelijk apart geluid kon worden met behulp van een touw. Die situatie bestaat echter al lang niet meer en er ontbreekt een gat in de zoldervloer en onderliggende vloeren waar een touw door heen kon. De 18de-eeuwse bel, die uit Isselburg afkomstig is, kreeg bij deze restauratie in de klokkenstoel een nieuwe ophangmethode. Een grote hamer kan de bel luiden, via een draad die buiten de toren, door de nok van het dak naar het uurwerk loopt. De stichting ontving voor de restauratie van het huidige uurwerk een financiële bijdrage van het Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland.

Gevonden obelisk kwam van dak

Tijdens baggerwerkzaamheden in de gracht in 2019 vond tuinbaas Paul-Robert van der Zouw een gedecoreerd brokstuk in een stapel puin die uit de gracht was opgehaald. Lang was niet bekend wat de herkomst van dit brokstuk was. Gedacht werd aan een kapiteel of zuilbekroning maar dat leek niet heel waarschijnlijk vanwege de decoraties. 

Er kwam meer duidelijkheid toen er tussen de historische foto’s van stichting Erfgoed Landfort een opname opdook, waarop het brokstuk goed te zien is. Het ligt dan op de dakrand het huis. De situatie die is gefotografeerd roept vragen op; want waarom is het brokstuk gefotografeerd en hoe is het uiteindelijk in de gracht terecht gekomen? Hoe dit precies is gegaan, zal waarschijnlijk nooit meer bekend worden. Wat wel duidelijk is geworden dankzij de foto die waarschijnlijk van voor 1940 dateert, is dat het brokstuk een stuk van een obelisk is. Zulke bouwkundige elementen sieren tegenwoordig nog de hoeken van het huis. 

Obelisken werden in het oude Egypte opgericht als gedenktekens. Ze worden ook wel gedenknaalden genoemd. Enkele obelisken zijn uit Egypte gehaald (of eerlijker gezegd: geroofd) en zijn ook nu nog te zien in het stadsbeeld van bijvoorbeeld Parijs, Londen en Rome. De obelisken op Huis Landfort zijn natuurlijk niet van Egyptische origine. Ze zijn in vergelijking met hun Egyptische archetypes ook enigszins gedrongen in vorm. Toch zijn deze ornamenten wel afgeleid van Egyptische voorbeelden. De obelisken op Huis Landfort dateren overigens niet uit de tijd waarop het huis werd verbouwd (1825) maar zijn er waarschijnlijk rond 1900 geplaatst. Ze hadden louter een decoratief doeleinde. 

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Uitbreiding collectie met staand horloge

Al enige tijd geleden verwierf de stichting een uniek staand horloge, zoals staande klokken ook wel worden genoemd. Deze klok is zo hoog dat ze niet in een gewoon woonhuis te plaatsen is en dan te bedenken, dat dit horloge al eens is verkleind. Die ingreep deed de klok echter weinig goeds. Optisch gezien leek het meubel enigszins gedrongen en vanuit technisch oogpunt had het aan stabiliteit ingeboet. Om deze redenen besloot sEL om het uurwerk deskundig te laten restaureren. Dit werk wordt nu door meubelrestaurator Maurice Steemers van restauratieatelier Enkzicht te Barchem uitgevoerd. 

Het uurwerk zelf is in handen gegeven van de al eerder genoemde Melgert Spaander. Hij praat vol passie over dit bijzondere horloge met de bewegende poppen. Als het carillon klinkt, bespeelt een Apollo-figuur zijn lier. In het midden staat Chronos, de Romeinse god van de tijd. Op het horloge heeft Chronos een zandloper op zijn hoofd en een zeis in zijn hand, waarmee hij figuurlijk de tijd wegmaait. De bijzondere klok is van Nederlandse makelij van Nicolaas Weylandt (ca. 1700-1756). Het uurwerk kent een bijzonder verleden en is voor Nederland uniek.  

Als de restauratie van Huis Landfort achter de rug is, zal dit uurwerk in de hal van het huis worden geplaatst waar het getingel weer traditioneel door het hele huis te horen zal zijn.  

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Subsidies en meer

Mondriaan fonds

Op 11 mei jl. ontving de stichting het bericht dat het Mondriaan Fonds sEL een subsidie toekent voor het opstellen en implementeren van een plan voor de werving en begeleiding van vrijwilligers. In Nederland werken meer dan 10.000 mensen als vrijwilligers op een historische buitenplaats. Op Huis Landfort zijn vanaf volgend jaar vrijwilligers van harte welkom voor uiteenlopende bezigheden in huis, moes- en bloementuin, toezicht en technische dienst. Alleen als voldoende vrijwilligers meedoen, zijn alle mooie plannen voor Landfort uitvoerbaar.

Op dit moment biedt de stichting een vacature aan voor een vrijwilligerscoördinator. U leest hier  deze functie precies inhoudt: https://www.erfgoedlandfort.nl/wp-content/uploads/2020/06/20058sEL_Adv_CoordinatorVrijwilligers_v2.pdf

Stichting Van Well van der Snoek 

Stichting van Well van der Snoek schonk sEL een bedrag voor het samenstellen van een bundel over de geschiedenis van de buitenplaats Huis Landfort. Dit boek zal tevens de allereerste publicatie zijn die expliciet over Huis Landfort gaat. Nooit eerder werd er zo uitgebreid en samenhangend aandacht besteed aan dit bijzondere huis. Zoals u al heeft kunnen lezen wordt aan de samenstelling van het boek momenteel gewerkt door een groep van twaalf wetenschappers en experts. 

Bonhomme Tielens Fonds 

Van het Bonhomme Tielens Fonds uit Maastricht kreeg sEL een bijdrage voor de restauratie en herplaatsing van een antiek badmeubel in een historiserende badkamer in het landhuis. Dit 19de-eeuwse badmeubel is door Twickel te Ambt Delden in langdurige bruikleen gegeven. De badkamer wordt een onderdeel van verschillende stijlkamers die in vroegnegentiende-eeuwse stijl zullen worden ingericht. 

Nogmaals het Prins Bernhard Cultuurfonds

Hoewel sEL al eerder € 100.000,- van het Prins Bernhard Cultuurfonds ontving voor het herstel van de oude moestuin, tastte het fonds opnieuw in de buidel en schonk nogmaals € 25.000,-. Ditmaal is het geldbedrag bedoeld voor de aanleg van een stinsenplantenvegetatie op Huis Landfort. 

Stinsenplanten zijn verwilderde wortel-, knol- en bolgewassen. Zij danken hun naam aan de Friese Schierstins in Veenwouden waar de planten voor het eerst werden gesignaleerd. Een stins is een Fries huis. Op Huis Landfort zullen ze overal worden ingebracht, bijvoorbeeld ook tussen de slingergracht en de Oude IJssel. Zij zullen deze buitenplaats in de toekomst voorzien van prachtige kleuren. Het leuke is dat er vroegbloeiende stinsen (sneeuwklokjes, akonieten, etc.) zijn, maar ook soorten die pas in maart, april en mei bloeien. Zelfs in juni zijn er nog stinsen die in bloei komen. Zo zal ook op Landfort hier altijd wat te beleven zijn. Inmiddels heeft Geldersch Landschap & Kasteelen laten weten na te denken hoe zij in andere delen van de buitenplaats deze stinsen kunnen inbrengen zodat het hele parkbos een aantrekkelijk geheel zal worden. 

Scriptie en boek over Landfort

Pim Alofs, samensteller van de nieuwsbrief, is recent afgestudeerd en schreef zijn doctoraalscriptie over de geschiedenis van Huis Landfort in de periode 1823/25 en onderzocht daarbij ook de rolverdeling tussen de architecten Zocher jr. en Übbing. Hieruit is onder andere gebleken dat Zocher jr. naast een parkontwerp, waarschijnlijk ook een ontwerp voor het huis leverde. Uiteindelijk zijn echter de ontwerpen van Übbing uitgevoerd. Deze scriptie zal in herschreven vorm worden opgenomen in een komende  publicatie over Huis Landfort. 

Zijn scriptie zal in een herschreven vorm worden opgenomen in een te verwachten publicatie over Huis Landfort. In dit boek worden onder andere bijdragen opgenomen over andere aspecten van de bouwgeschiedenis, de positie van Huis Landfort in het graafschap Zutphen, een artikel over de gevechten die hier plaatsvonden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, het landschappelijke park en Johan David Zocher jr., het park onder de Luykens, de moestuin en meerdere bijdragen over uiteenlopende bewoners van Huis Landfort. Dit boek zal de kennis en naam van Huis Landfort verder vergroten. Dat is heel welkom, want er is relatief gezien niet heel veel over de geschiedenis van dit eeuwenoude huis bekend. Het is de bedoeling dat dit boek verschijnt bij gelegenheid van de opening van Huis Landfort medio 2022.

Wilt u zich al inschrijven voor dit boek, mailt u dan naar Marjan Wellink. De prijs zal vermoedelijk € 24,95 bedragen.

Bord van Landfort

Onlangs schonk een inwoner van Megchelen de stichting een beschilderd sierbord. Het is rond 1985 beschilderd door zijn schoonzus. Zij vond Huis Landfort zo mooi en dit inspireerde haar tot het maken van dit fraaie bord, dat is gedecoreerd met een afbeelding van het huis met een sierrand op Delftse wijze. Dit geschenk is een sympathiek voorbeeld van hoe Megchelen en de verdere omgeving meeleeft met wat er nu op Huis Landfort wordt uitgevoerd. Het verbeeldt tevens de verbondenheid die de omgeving van oudsher al heeft met de buitenplaats. 

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Toezegging subsidie RCE

Ondanks de nare tijdsomstandigheden heeft stichting Erfgoed Landfort een positief bericht ontvangen. Vandaag heeft de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed laten weten dat zij de restauratie van de rijksmonumenten op Huis Landfort ondersteunt. Deze rijksmonumenten zijn; het eeuwenoude landhuis, de twee monumentale bruggen, de Ottomaanse duiventil en het historische park. Vooral voor de restauratie van het bijzondere historische park en het landhuis is dit een goed bericht, waarvoor wij de Rijksdienst bijzonder erkentelijk zijn. 

Deze toezegging komt de algehele restauratie van deze prachtige buitenplaats zeer ten goede en daarmee ook het genoegen van velen die hier in de toekomst gaan genieten van de moestuin, het park met de bloeiende planten en het landschappelijk geheel.

Huis Landfort is een van de 27 grote restauratieprojecten die een bijdrage van de RCE ontvangt.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Verbouwingsvondsten

Soms vind je iets grappigs bij verbouwingen. Bouwvakkers willen namelijk nog wel eens sporen achter laten die meer zijn dan het werk zelf.  Zo vond men aan het einde van de 19de eeuw tijdens een verbouwing aan een buitenplaats in De Bilt kritische notities van timmerlieden die klaagden over de slechte betaling van hun adellijke opdrachtgever. Op Huis Landfort vonden we achter een lambrisering onlangs een stuk karton met daarop geschreven; ‘Willem Schutte gaat met de VUT op 31-12-1999. Het is nu 8-6-1999. Deze kamer is in ere hersteld door Willem Schutte, Lochem en Theo Mijland, Borculo.’ Beiden werkten voor aannemersbedrijf Hulshof te Vorden. Deze notitie werd 20 jaar geleden achter een wandbetimmering gedaan!Zorgvuldigheid is noodzakelijk bij de restauratie van het huis, bijvoorbeeld met het uitvoeren van (aanvullend) bouwkundig onderzoek. Tot op heden levert dat niet veel nieuwe inzichten op maar laatst kwamen in de kelder toch nog twee schachten aan het licht die vermoedelijk tot het heteluchtsysteem behoorden uit de tijd van Albert Johann Luyken. Naoorlogse verbouwingen bemoeilijken echter het onderzoek naar de wijze waarop dit systeem is aangelegd. 

Badmeubel uit 19e eeuw in bruikleen

Bijzonder is dat het bestuur van Twickel in Delden, onbetwist een van de mooiste historische buitenplaatsen van ons land, besloten heeft een 19de-eeuwse badinrichting aan sEL in langdurige bruikleen te geven. Deze zal worden gerestaureerd, waarna het badmeubel in de badkamer wordt geplaatst die aan de familie Luyken zal herinneren. In een aantal ruimtes zal voor komende bezoekers de 19de eeuw te ervaren zijn. Overigens, het bad zal door niemand ooit worden benut.

Monumentale bomen in landelijk register

Het aantal monumentale bomen op Huis Landfort was voor 1945 veel groter dan nu. Gelukkig staan nog altijd op het Kleine Erf zeven monumentale bomen die voorkomen in het landelijke register monumentale bomen van de Bomenstichting. Het zijn de bomen waar wij in het bijzonder trots op zijn, te weten; Amerikaanse tulpenboom, Moerascipres, twee platanen, een witte walnoot of boternoot, Hollandse linde en een eikbladige beuk. 

Hier ziet u een afbeelding van een van de bomen maar wel in winterstand. 

Dat bomen bij de familie Luyken op Huis Landfort een belangrijke rol speelden, bewijst ook een berichtje dat in 1941 verscheen in het Duitse blad Mitteilungen der Deutschen Dendrologischen Gesellschaft bij het overlijden van Bertha Luyken-Schlimmer (Gorsel 1855 – Huis Landfort 1941), de vrouw van Albert Gustav Luyken. Ook zij bezat een grote interesse in bijzondere bomen. Enige van die bijzondere bomen zijn nog steeds te bewonderen zoals twee indrukwekkende platanen en enige moerascipressen.

Leuk te vermelden is dat SBNL Natuurfonds deze week de aftrap gaf van de verkiezing van de mooiste (bijzonderste) Europese boom van 2020. Zie hiervoor hun website: https://www.sbnlnatuurfonds.nl/…/aftrap-europese-boom-van-h…