Back to Top

Franse aardkastanje

In 2020 kreeg stichting Erfgoed Landfort (sEL) van het Floron soortenbeschermingsfonds een geldbedrag voor het behoud van de zeldzame Franse aardkastanje. Dit artikel vertelt hoe de stichting deze financiële bijdrage goed heeft besteed.

Huis Landfort is een historische buitenplaats in het tegen de Duitse grens geleden Megchelen in de Achterhoek. Haar geschiedenis gaat terug tot 1434, al dateert de huidige verschijningsvorm uit 1823/27. Toen werd het oorspronkelijke vierkante hoofdhuis opgenomen in een uitbreiding waarbij het huis zijvleugels en een neoclassicistische uitstraling kreeg. Ook de omliggende gronden werden omgevormd tot een landschappelijk park, naar een ontwerp van de landschapsarchitect Johan David Zocher jr. Oogarts/botanicus Johann Albert Luyken was de initiatiefnemer van deze metamorfose. Zijn nageslacht zou tot 1970 op deze buitenplaats blijven wonen. 

In 2016 kwam Huis Landfort in het bezit van stichting Erfgoed Landfort (sEL). Sindsdien wordt de buitenplaats grootscheeps hersteld, waarbij het landhuis wordt gerestaureerd, het koetshuis herbouwd en de moestuin met fruitmuur en boomgaard geherintroduceerd. Bovendien krijgt het park z’n oude luister terug. Dit laatste werk ving in 2019 aan met het beschoeien en baggeren van de monumentale slingergracht. Vanaf 2021 zijn veel bijzondere bomen geplant en zijn duizenden stinsenplanten gepoot. Verder komen er bloemperken in de vorm van medaillons, wordt een kleurrijke parkbeplanting ingebracht en worden paden en andere tuinelementen hersteld.

Franse aardkastanje

Op het door een slingergracht omgeven huiseiland van Huis Landfort groeit een zeldzaam plantje. Tijdens de parkrestauratie is deze met zorg beschermd en bewaard. Het betreft de Franse aardkastanje (Conopodium majus); een bijzondere schermbloemige plant, die 40 cm hoog wordt en waarvan de wortel eetbaar is. Huis Landfort ontving de Floron-bijdrage voor het conserveren van deze plant. Het gewas is in het verleden waarschijnlijk op Huis Landfort geïntroduceerd en heeft zich tot een omvangrijke groep uitgebreid. In het nieuwe stinsenbeplantingsplan keert de Franse aardkastanje terug op hun oude plek, samen met andere stinsenplanten.

Het ontwerp is van landschapsarchitectenbureau Debie & Verkuijl, dat op diverse plekken op het huiseiland groepen stinsen inbrengt. Voor en achter het landhuis krijgen deze groepen een slingervorm. Achter het landhuis wordt de Franse aardkastanje opgenomen in de stinzenslinger samen met de krokus (Crocus tomm), blauwe druif (Muscari botyoides ‘superstar’), gewone vogelmelk (Ornithogalum umbellatum) en slangenlook (Allium scorodoprasum). Deze soortencombinatie is door stinsenplantenkenner Heilien Tonckens samengesteld, die ook andere  gecombineerde stinsengroepen op Huis Landfort samenstelde. Het Prins Bernhard Cultuurfonds waardeerde deze opzet met een serieuze geldelijke bijdrage. sEL werkt nu aan een folder met uitleg over en de vindplaats van deze groepen.

Verantwoord behoud

Het was een heel proces om de Franse aardkastanje ongeschonden in het nieuwe plan op te nemen. Hiervoor is onderzocht hoe diep de kastanjeachtige knolletjes zich normaal in de grond bevinden. Dit blijkt zo’n 10cm te zijn. Vervolgens werd de grond tot die diepte voorzichtig afgeplagd, waarbij nog een ander plantje in beeld kwam, namelijk het grasklokje. Dit plantje is elders weer ingebracht. Na het afplaggen werd de grond met aardkastanjes (in droge toestand) voorzichtig afgegraven en op een hoop verzameld. Door eerst af te plaggen, kwam er geen organisch materiaal in de bult terecht, zodat er geen broei kon ontstaan die verrotting van de knollen had kunnen veroorzaken. Na het afplaggen en afgraven kon de grond worden voorbereid voor het aanbrengen van de stinsenslinger. Voordat de aardkastanje in de lente zou gaan uitlopen, is de grond met deze knolletjes in de afgegraven stinsenslinger gezet, ook op 10 cm diepte waarna dit met grond is aangevuld. In de bovenliggende grond zijn de andere stinsenplanten gefreesd. Bij het inplanten van andere stinzenplanten bleef de onderliggende grondlaag met de aardkastanje ongedeerd, doordat de frees niet dieper kwam dan 10 cm.

Kennis van het plantje

Door het intensieve bezig zijn met de Franse aardkastanje werd ontdekt dat in de grondlaag zich ook een grote hoeveelheid kleine zaailingbolletjes bevonden. Die zaailingen zijn in tegenstelling tot de oudere knollen mooi rond van vorm. Deze  zaailingen vergroten de kans op overleven van de Franse aardkastanje op Huis Landfort aanzienlijk.   

De Franse aardkastanje heeft mede dankzij de financiële hulp van Floron een goede plek gekregen in het park van Huis Landfort. Het plantje is nu in een kleurrijk en uitgebalanceerd geheel terecht gekomen, dat recht doet aan de historische situatie.  Het park van Huis Landfort was vroeger voller, kleurrijker en telde vele  soorten. Stichting Erfgoed Landfort is op weg om dit weer te herstellen waarbij dit project in loop van 2022 zal zijn afgerond. Dan kunnen bezoekers de historische moestuin bezoeken, het park bezoeken en zal het landhuis voor groepsrondleidingen begeleid te bezichtigen zijn. Voor meer informatie, zie www.erfgoedlandfort.nl of ga ons volgen op Facebook.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Crowdfunding bomen voor Huis Landfort groot succes

Huis Landfort, 5 januari 2021

In november begon René Dessing, directeur stichting Erfgoed Landfort (sEL), een crowdfunding om 50 bomen op Huis Landfort te kunnen aankopen. Vijf weken later zijn ruim 50 (vaak dure) bomen geschonken. Dankzij deze actie kan sEL het park nu van uitzonderlijke bomen voorzien. De restauratie van de  buitenplaats Huis Landfort te Megchelen moet in 2022 zijn afgerond.    

Deze bomenactie startte op 18 november 2020. Vlak voor kerstmis kreeg de stichting weer drie bomen cadeau en resteert nu nog een boom, te weten een Kaukasische Zelkova. Naast geld werden ook negen bomen in natura geschonken. Zes hiervan waren een Duitse gift en boomverzorgingsbedrijf Ormel bood het verplanten en transporteren van twee grote 20-jarige oude magnolia’s gratis aan. De stichting haalde ruim € 40.000,- met deze actie op. Het resultaat van de crowdfunding past volledig in de lijn van de restauratie want ooit telde Huis Landfort een rijke variatie aan bomen. Die werden aangeplant door de vroegere eigenarenfamilie Luyken. Van de vele bomen die zij aanplantte, zijn er vele door de oorlog of ouderdom verdwenen.         

De schenkingen lopen per boom uiteen van € 300,- tot € 2.500,-. Naast bij de bouw betrokken architecten en bedrijven, werden ook talrijke particuliere schenkingen gedaan. Uit Megchelen en omgeving werden meerdere bomen geschonken maar de stichting ontving ook geldbedragen uit andere delen van het land. Een zelfs in Italië woonachtige bekende deed twee bijzondere bomen cadeau. Men gaf om uiteenlopende redenen. Zeven bomen zijn een gift om een dierbare overledene te gedenken. Hiervan zijn twee bomen cadeau gedaan door mensen die weten dat zij binnen afzienbare tijd zullen overlijden. Sommige bomen eren een huwelijkspartner, anderen schonken uit waardering voor het project Huis Landfort. Een bedrijf zag dit jaar af van kerst-relatiegeschenken en liet zijn relaties weten een boom te adopteren.

Naast een grote particuliere schenking, subsidies van Rijk en Provincie Gelderland en donaties van talrijke fondsen, dragen nu ook particulieren en bedrijven bij aan de realisatie van dit bijzondere project. De ruim 50 bomen zullen een bijdrage gaan leveren aan het terugwinnen van de oorspronkelijke grandeur van deze prachtige historische buitenplaatsen op de Duits-Nederlandse grens. Bij de boomkeuze is gelet op hun klimaatbestendigheid.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Binnenluiken

Huis Landfort heeft meer dan vijftig ramen. Al deze ramen hadden oorspronkelijk binnenluiken die in de loop der tijd verdwenen zijn; op de zolder lagen slechts nog een paar exemplaren opgeslagen. Omdat sEL zich inzet Huis Landfort zo goed mogelijk te herstellen, worden ook alle binnenluiken teruggebracht. Ieder luik (per raam 2) bestaat uit twee delen. Dit komt neer op een totaal van 200 luikdelen! Onze aannemer Hoffman uit Beltrum maakt deze in hun werkplaats – een omvangrijk project! Ieder luik bestaat weer uit verschillende stijlen en panelen die allemaal naadloos in elkaar aan moeten sluiten door middel van ouderwetse pen-in-gat-verbindingen. Begin 2021 zullen de eerste binnenluiken worden aangebracht. Het zijn uitstekende zonweringen, veilig en zinvol bij de temperatuurbewaking.

default

Erfgoeddeal

Er zijn, zoals elders in deze nieuwsbrief al is gemeld, veel klimatologische problemen op kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen (KBL). Dit hangt nauw samen met de veranderingen van het klimaat. Daarom is het fijn om te kunnen melden dat in het kader van de Erfgoeddeal een groot geldbedrag beschikbaar is gekomen voor een interregionale aanpak van de klimaatproblemen op KBL. De Erfgoeddeal is een samenwerkingsverband tussen 13 verschillende (overheids-)organisaties. Initiatiefnemer en penvoerder van dit project is de stichting Kastelen, historische Buitenplaatsen & Landgoederen (www.sKBL.nl), die op Huis Landfort zetelt. De Erfgoeddeal is er voor plekken die in de toekomst veranderingsprocessen zullen ondergaan en waar erfgoed een bepalende rol kan spelen.

Concreet betekent dit nieuws bijvoorbeeld de opstart van een project dat de Groenblauwe Monumentenmonitor wordt genoemd. Hierbij is het de bedoeling om zoveel mogelijk klimatologische invloeden in het groen en de waterhuishouding vast te leggen. Daarnaast zal er onderzoek worden gedaan naar de wijze waarop vroeger met droogte werd omgegaan en welke oplossingen toen werden bedacht. In die aanpak kunnen ook voor onze tijd waardevolle methodes te vinden zijn.

Een zichtbaar teken van het veranderend klimaat zijn afstervende bomen.
Foto: René Dessing
Posted in Nieuws| Tagged | Leave a reply

Visie op Landschap, Natuur en Groene Kernen

Stichting Erfgoed Landfort is blij met de (concept-) Visie op landschap, natuur en groene kernen die de gemeente Oude IJsselstreek liet opstellen. Deze visie voorziet in meer groen, natuurbescherming op agrarische terreinen en behoud van het typisch coulisselandschap van de Achterhoek. Daarnaast stimuleert de gemeente haar inwoners om te vergroenen. Zo schenkt de gemeente met de actie tegel eruit, boom er in iedere inwoner die zich hiervoor aanmeldt een gratis boom. Huis Landfort en de Oude IJssel spelen bij de totstandkoming van de natuurvisie een bepalende rol. Hopelijk komt de visie ongeschonden door de gemeenteraad. Dat zou deze streek ten goede komen.

Achterhoeks Landschap in buurtschap Wals, nabij Megchelen.
Foto: Pim Alofs

Posted in Nieuws| Tagged | Leave a reply

Schenk Huis Landfort een boom

Nu het herstel van de tuin van Huis Landfort gestaag vordert, komt ook de aanplant van nieuwe bomen in zicht. Historische buitenplaatsen als Huis Landfort worden van oudsher gekenmerkt door een grote soortenrijkdom aan bomen en planten. Daar komt bij dat Johann Albert Luyken en zijn nageslacht veel belangstelling hadden voor bijzondere bomen en heester. In de loop der jaren is op Huis Landfort veel hiervan verdwenen. De stichting zet zich nu met de aanplant van 50 bijzondere bomen in met het herstel van de aloude aanwezigheid van diverse historische variëteiten in het park.

Om dit te kunnen verwezenlijken is de stichting met de inzamelingsactie ‘schenk Huis Landfort een boom’ begonnen. Midden november is er op de website een actie gestart waar geïnteresseerden alle te planten bomen kunnen bekijken én schenken. Op deze manier kunnen mensen die Huis Landfort een warm hart toedragen een bijdrage leveren aan dit mooie en bijzondere project. Voor bedrijven en particulieren die een boom willen schenken, bestaat er een mogelijkheid een naambordje te laten maken die bij de boom geplaatst kan worden.  

De bomen waaruit gekozen kan worden, variëren in soort, maat en prijsklasse. Zo kan men kiezen uit een bijzondere cultivar van de Amerikaanse tulpenboom met een wit/groen getekend blad. Verder is er te kiezen uit zeventien Japanse sierkersen, meerdere magnolia’s en andere bijzondere bomen. Op het moment dat wij deze nieuwsbrief verzenden, zijn er al 35 bomen geschonken. Daarenboven zijn er 9 bomen in natura geschonken. Schenkers komen niet alleen uit de gemeente Oude IJsselstreek of Gelderland; ook mensen uit Amsterdam en Groningen hebben een boom gedoneerd. Eveneens zijn er meerdere mensen die deze kans aangrijpen om een herinneringsboom te schenken. U bent van harte welkom de bomenactie HIER te bekijken.

Het bomenplan voor Huis Landfort van Debie & Verkuijl.
Afbeelding: Debie & Verkuijl
Posted in Nieuws| Tagged | Leave a reply

Kaarten van Übbing

Twee grote kaarten van Johann Theodor Übbing (1786-1864), die lange tijd in het archief van Geldersch Landschap & Kasteelen lagen, zijn weer terug op Huis Landfort. Het zijn twee bijzondere kaarten die Übbing maakte toen hij als architect voor Huis Landfort actief werd. Een kaart maakte hij van de situatie die hij bij aanvang van zijn werkzaamheden in 1823 aantrof. Op de tweede kaart visualiseerde hij de plannen voor de bouwheer Luyken. De oudste kaart verheldert veel van wat er sinds 1823 allemaal werd veranderd. Het landhuis en de duiventoren die op de nieuwe kaart van 1825 staan, zijn zoals we die vandaag de dag nog kennen. Voor de tuin had Übbing echter andere ideeën. Mogelijk werden zijn plannen wel gerealiseerd maar enige jaren later weer herzien door Jan David Zocher jr. (1791-1870), die het huidige landschappelijke park ontwierp. Mogelijk was opdrachtgever Luyken niet tevreden met het plan van Übbing, dat minder monumentaal oogt dan het plan van Zocher jr. Toch geven de ontwerptekening van Übbing wel blijk van de grootschaligheid van de metamorfose die Huis Landfort rond 1825 doormaakte.

De kaart van Übbing uit 1823 na overhandiging van GLK aan sEL.
Foto: René Dessing
Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Droogte op Huis Landfort

De zomer van 2020 was het voor het derde jaar op rij extreem droog. Vooral voor veel van onze oude beuken betekende dit hun einde. Dit is een duidelijk signaal dat het klimaat verandert, want inheemse bomen zoals beuken van 80 tot 150 jaar oud zouden niet plots moeten afsterven. De impact van klimaatverandering op de natuur wordt steeds zichtbaarder, ook in de parken en bossen rond veel historische buitenplaatsen in Nederland. Het is daarnaast ook zeer spijtig omdat monumentale bomen zondermeer bijdragen aan de schoonheid en aanzien van historische parken. De stichting hoopt dat de droogteproblematiek in de toekomst wat beter te reguleren wordt nu de firma Aquaco op Het Kleine Erf en in de moestuin een beregeningssysteem aanlegt. In de toekomst zal het park tijdens de nachtelijke uren worden beregend ter voorkomen van uitdroging van planten en bomen. Omdat het niet mogelijk is om het hele park te beregen, is in de keuze van nieuwe heesters en bomen rekening gehouden met droogtebestendige soorten.

De kap van een door droogte afgestorven beuk op de omloop.
Foto: Paul-Robert van der Zouw

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Leifruit

Tegen de negentig meter lange, nieuwgebouwde leifruitmuur in de moestuin van Huis Landfort komt naast een muurkas ook leifruit te staan. Leifruit kwam in de negentiende eeuw veel voor op buitenplaatsen en was in opkomst als tegenhanger van de hoogstamboomgaard. Waar in die tijd haast iedere boerderij een hoogstamboomgaard had, was leifruit vooral voorbestemd voor tuinen van kastelen en buitenplaatsen. Toch plaatsten ook sommige boeren zo’n leifruitboom tegen hun boerderij. Leifruit is in de twintigste eeuw veelal weer verdwenen door de komst van andere fruitrassen en de introductie laagstam fruitbomen.

Leifruit werd door deskundige tuinbazen in de meest wonderlijke vormen geleid en gesnoeid. Zo konden de boompjes dankzij intensieve snoei uitgroeien in een waaiervorm, een kandelaar of een lang snoer. Soms werden ze samen met een veelheid aan fruitbomen tot hek of heg gevormd. Perenbomen werden vaak tegen een boog geleid waardoor er een soort tunnel ontstond. Zoiets noemt men een berceau. Je kunt ze op verschillende oude buitenplaatsen in Nederland vinden en ook op Huis Landfort gaan we in de boomgaard zo’n berceau creëren.

In de selectie van aan te planten fruitbomen kiest de stichting voor halfhoogstam en laag blijvende hoogstambomen. Naast historische appel- en perenrassen zullen tegen de fruitmuur en in de hoogstamboomgaard moerbeien, mispels, kweeën, perziken, pruimen en kersen worden gezet. De soorten die daarvoor geselecteerd zijn, komen van oudsher veel voor op kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen of hebben op een andere manier een verbintenis daarmee. Zo worden ook in de boomgaard door middel van verhalen verbindingen gelegd met andere buitenplaatsen in Nederland.

Een leipeer aan de slangenmuur op Huis te Manpad, Heemstede.
Foto: René Dessing

Subsidies

SNBL Natuurfonds

De afgelopen maanden ontving de stichting heel regelmatig bijdragen van overheden, fondsen en particulieren. Voor de te herstellen moestuin droegen talloze fondsen bij. Een van die fondsen is het SBNL Natuurfonds.

sEL ontving dit jaar een mooi subsidiebedrag van het “Baron en barones Van Hemert tot Dingshof-Coldeweij-Fonds”. Dit fonds valt onder het SBNL Natuurfonds en zij schonken dit bedrag voor de moestuin en met name de aankoop van de fruitbomen, leifruitbomen, vaste planten, kruiden en stinzen. Het SBNL Natuurfonds is bekend vanwege haar inzet om particulier natuur- en landschapsbeheer te ondersteunen, waarbij duurzame benutting het uitgangspunt is. Ook organiseren zij ieder jaar de steeds populairder wordende verkiezing van de Boom-van-het-jaar. Het afgelopen jaar won de moeierboom van Etten-Leuk de prijs. Dit is een eeuwenoude grootbladige linde in het centrum van Etten-Leur (NB).