Back to Top

Author Archives: Pim Alofs

Huishouden in de 19de eeuw

In de Ganzeveer, het tijdschrift van de Oudheidkundige Vereniging Gemeente Gendringen, verscheen een leuk artikel van de hand van Theo Salemink over de dienstbodes die werkzaam zijn geweest op Huis Landfort. Aanleiding voor dit artikel waren documenten, die het huishouden van de toenmalige eigenaarsfamilie Luyken beschrijven. De documenten geven een uitzonderlijk inkijkje in het huishouden waar deze figuren deel van uitmaakten.

Uit het Reglement voor de booijen op Landfort blijkt dat van de dienstbodes verwacht werd dat ze geen leugens vertelden, gehoorzaam waren en ook onder elkaar de ‘vrede houden’. De keukenmeid en veemeid konden nauwelijks eigen invulling aan hun taken geven, want de werkzaamheden werden tot in detail beschreven. Zo stonden ze om 5 uur op en moesten ze de hele dag allerhande voorgeschreven werkzaamheden verrichten. De keukenmeid moest vooral poetsen en koken, terwijl de veemeid de koeien verzorgde en molk. Ze mochten om 22.00 uur gaan slapen, na een 17-urige werkdag. Op zondag waren ze vrij.

Van het personeel in grote huizen werd doorgaans verwacht dat ze hun werk zo onzichtbaar mogelijk uitvoerden. Het was gebruikelijk in grote huishoudens zoals op Huis Landfort dat het personeel van andere ingangen, trappen en verblijfsruimtes gebruikmaakte dan de bewoners. Het waren geheel gescheiden werelden. Het personeel sliep waarschijnlijk op zolder. Leuk te melden is, dat tijdens de huidige renovatie op zolder weer een zogenaamde dienstbodenkamer wordt gerealiseerd.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Fundamenten

Voor onderhoud en het leggen van leidingen is het fundament van het landhuis tot circa 1,5 meter uitgegraven. Daarbij zijn verschillende (dichtgezette) openingen ontdekt, waarvan de functie onbekend is. De gevels onder de grond zijn een bijzonder tijdsdocument met hun toepassingen in diverse bakstenensoorten, metselwerkconstructies en inboetwerken. Interessant zijn de ontlastingsbogen of spaarvelden. Deze werden aangebracht om baksteen uit te kunnen sparen. Is in onze tijd arbeid een kostenverhogend element, in de 19de eeuw vormden bouwmaterialen juist de belangrijkste kostenpost. Toen was het goedkoper om arbeiders een tijdrovende ontlastingsboog te laten metselen, dan om een partij extra bakstenen aan te kopen.

Posted in Nieuws| Leave a reply

De lente is begonnen!

Misschien heeft u het al wel gezien. Bij de ingang van Huis Landfort heeft GLK een banier geplaatst om bezoekers erop te wijzen de natuur niet te veel te storen. Nu het voorjaar is aangebroken gaan vogels nesten bouwen en lopen er jonge reeën rond. Het is daarom juist nu van groot belang de natuur niet te storen. Blijf alstublieft op de paden en houdt uw hond aan de lijn. Honden kunnen spelenderwijs veel schade aan de natuur aanrichten. 

Posted in Nieuws| Leave a reply

Sierkersen langs de Oude IJsseloever

Vanaf de weg van Gendringen naar het Duitse Anholt is Huis Landfort goed zichtbaar. Vooral in de herfst en winter vallen het nieuwgebouwde koetshuis, de oosterse duiventoren en het landhuis op. Om dit aangezicht nóg aantrekkelijker te maken zijn er in totaal achttien Japanse sierkersen langs de oever van de Oude IJssel geplant. Zeker in het voorjaar levert dit een spectaculair zicht op. De stichting hoopt dat het een uitnodigende werking zal hebben op passanten van en naar Anholt. Samen met andere aan te planten bomen zullen ze de gebouwen op Huis Landfort wat meer aan het zicht onttrekken. Dat neemt niet weg dat hun aanwezigheid de beleving ten goede zal komen, want op historische buitenplaatsen gaan natuur en architectuur altijd hand in hand.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Franse aardkastanje

In 2020 kreeg stichting Erfgoed Landfort (sEL) van het Floron soortenbeschermingsfonds een geldbedrag voor het behoud van de zeldzame Franse aardkastanje. Dit artikel vertelt hoe de stichting deze financiële bijdrage goed heeft besteed.

Huis Landfort is een historische buitenplaats in het tegen de Duitse grens geleden Megchelen in de Achterhoek. Haar geschiedenis gaat terug tot 1434, al dateert de huidige verschijningsvorm uit 1823/27. Toen werd het oorspronkelijke vierkante hoofdhuis opgenomen in een uitbreiding waarbij het huis zijvleugels en een neoclassicistische uitstraling kreeg. Ook de omliggende gronden werden omgevormd tot een landschappelijk park, naar een ontwerp van de landschapsarchitect Johan David Zocher jr. Oogarts/botanicus Johann Albert Luyken was de initiatiefnemer van deze metamorfose. Zijn nageslacht zou tot 1970 op deze buitenplaats blijven wonen. 

In 2016 kwam Huis Landfort in het bezit van stichting Erfgoed Landfort (sEL). Sindsdien wordt de buitenplaats grootscheeps hersteld, waarbij het landhuis wordt gerestaureerd, het koetshuis herbouwd en de moestuin met fruitmuur en boomgaard geherintroduceerd. Bovendien krijgt het park z’n oude luister terug. Dit laatste werk ving in 2019 aan met het beschoeien en baggeren van de monumentale slingergracht. Vanaf 2021 zijn veel bijzondere bomen geplant en zijn duizenden stinsenplanten gepoot. Verder komen er bloemperken in de vorm van medaillons, wordt een kleurrijke parkbeplanting ingebracht en worden paden en andere tuinelementen hersteld.

Franse aardkastanje

Op het door een slingergracht omgeven huiseiland van Huis Landfort groeit een zeldzaam plantje. Tijdens de parkrestauratie is deze met zorg beschermd en bewaard. Het betreft de Franse aardkastanje (Conopodium majus); een bijzondere schermbloemige plant, die 40 cm hoog wordt en waarvan de wortel eetbaar is. Huis Landfort ontving de Floron-bijdrage voor het conserveren van deze plant. Het gewas is in het verleden waarschijnlijk op Huis Landfort geïntroduceerd en heeft zich tot een omvangrijke groep uitgebreid. In het nieuwe stinsenbeplantingsplan keert de Franse aardkastanje terug op hun oude plek, samen met andere stinsenplanten.

Het ontwerp is van landschapsarchitectenbureau Debie & Verkuijl, dat op diverse plekken op het huiseiland groepen stinsen inbrengt. Voor en achter het landhuis krijgen deze groepen een slingervorm. Achter het landhuis wordt de Franse aardkastanje opgenomen in de stinzenslinger samen met de krokus (Crocus tomm), blauwe druif (Muscari botyoides ‘superstar’), gewone vogelmelk (Ornithogalum umbellatum) en slangenlook (Allium scorodoprasum). Deze soortencombinatie is door stinsenplantenkenner Heilien Tonckens samengesteld, die ook andere  gecombineerde stinsengroepen op Huis Landfort samenstelde. Het Prins Bernhard Cultuurfonds waardeerde deze opzet met een serieuze geldelijke bijdrage. sEL werkt nu aan een folder met uitleg over en de vindplaats van deze groepen.

Verantwoord behoud

Het was een heel proces om de Franse aardkastanje ongeschonden in het nieuwe plan op te nemen. Hiervoor is onderzocht hoe diep de kastanjeachtige knolletjes zich normaal in de grond bevinden. Dit blijkt zo’n 10cm te zijn. Vervolgens werd de grond tot die diepte voorzichtig afgeplagd, waarbij nog een ander plantje in beeld kwam, namelijk het grasklokje. Dit plantje is elders weer ingebracht. Na het afplaggen werd de grond met aardkastanjes (in droge toestand) voorzichtig afgegraven en op een hoop verzameld. Door eerst af te plaggen, kwam er geen organisch materiaal in de bult terecht, zodat er geen broei kon ontstaan die verrotting van de knollen had kunnen veroorzaken. Na het afplaggen en afgraven kon de grond worden voorbereid voor het aanbrengen van de stinsenslinger. Voordat de aardkastanje in de lente zou gaan uitlopen, is de grond met deze knolletjes in de afgegraven stinsenslinger gezet, ook op 10 cm diepte waarna dit met grond is aangevuld. In de bovenliggende grond zijn de andere stinsenplanten gefreesd. Bij het inplanten van andere stinzenplanten bleef de onderliggende grondlaag met de aardkastanje ongedeerd, doordat de frees niet dieper kwam dan 10 cm.

Kennis van het plantje

Door het intensieve bezig zijn met de Franse aardkastanje werd ontdekt dat in de grondlaag zich ook een grote hoeveelheid kleine zaailingbolletjes bevonden. Die zaailingen zijn in tegenstelling tot de oudere knollen mooi rond van vorm. Deze  zaailingen vergroten de kans op overleven van de Franse aardkastanje op Huis Landfort aanzienlijk.   

De Franse aardkastanje heeft mede dankzij de financiële hulp van Floron een goede plek gekregen in het park van Huis Landfort. Het plantje is nu in een kleurrijk en uitgebalanceerd geheel terecht gekomen, dat recht doet aan de historische situatie.  Het park van Huis Landfort was vroeger voller, kleurrijker en telde vele  soorten. Stichting Erfgoed Landfort is op weg om dit weer te herstellen waarbij dit project in loop van 2022 zal zijn afgerond. Dan kunnen bezoekers de historische moestuin bezoeken, het park bezoeken en zal het landhuis voor groepsrondleidingen begeleid te bezichtigen zijn. Voor meer informatie, zie www.erfgoedlandfort.nl of ga ons volgen op Facebook.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Crowdfunding bomen voor Huis Landfort groot succes

Huis Landfort, 5 januari 2021

In november begon René Dessing, directeur stichting Erfgoed Landfort (sEL), een crowdfunding om 50 bomen op Huis Landfort te kunnen aankopen. Vijf weken later zijn ruim 50 (vaak dure) bomen geschonken. Dankzij deze actie kan sEL het park nu van uitzonderlijke bomen voorzien. De restauratie van de  buitenplaats Huis Landfort te Megchelen moet in 2022 zijn afgerond.    

Deze bomenactie startte op 18 november 2020. Vlak voor kerstmis kreeg de stichting weer drie bomen cadeau en resteert nu nog een boom, te weten een Kaukasische Zelkova. Naast geld werden ook negen bomen in natura geschonken. Zes hiervan waren een Duitse gift en boomverzorgingsbedrijf Ormel bood het verplanten en transporteren van twee grote 20-jarige oude magnolia’s gratis aan. De stichting haalde ruim € 40.000,- met deze actie op. Het resultaat van de crowdfunding past volledig in de lijn van de restauratie want ooit telde Huis Landfort een rijke variatie aan bomen. Die werden aangeplant door de vroegere eigenarenfamilie Luyken. Van de vele bomen die zij aanplantte, zijn er vele door de oorlog of ouderdom verdwenen.         

De schenkingen lopen per boom uiteen van € 300,- tot € 2.500,-. Naast bij de bouw betrokken architecten en bedrijven, werden ook talrijke particuliere schenkingen gedaan. Uit Megchelen en omgeving werden meerdere bomen geschonken maar de stichting ontving ook geldbedragen uit andere delen van het land. Een zelfs in Italië woonachtige bekende deed twee bijzondere bomen cadeau. Men gaf om uiteenlopende redenen. Zeven bomen zijn een gift om een dierbare overledene te gedenken. Hiervan zijn twee bomen cadeau gedaan door mensen die weten dat zij binnen afzienbare tijd zullen overlijden. Sommige bomen eren een huwelijkspartner, anderen schonken uit waardering voor het project Huis Landfort. Een bedrijf zag dit jaar af van kerst-relatiegeschenken en liet zijn relaties weten een boom te adopteren.

Naast een grote particuliere schenking, subsidies van Rijk en Provincie Gelderland en donaties van talrijke fondsen, dragen nu ook particulieren en bedrijven bij aan de realisatie van dit bijzondere project. De ruim 50 bomen zullen een bijdrage gaan leveren aan het terugwinnen van de oorspronkelijke grandeur van deze prachtige historische buitenplaatsen op de Duits-Nederlandse grens. Bij de boomkeuze is gelet op hun klimaatbestendigheid.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Droogte op Huis Landfort

De zomer van 2020 was het voor het derde jaar op rij extreem droog. Vooral voor veel van onze oude beuken betekende dit hun einde. Dit is een duidelijk signaal dat het klimaat verandert, want inheemse bomen zoals beuken van 80 tot 150 jaar oud zouden niet plots moeten afsterven. De impact van klimaatverandering op de natuur wordt steeds zichtbaarder, ook in de parken en bossen rond veel historische buitenplaatsen in Nederland. Het is daarnaast ook zeer spijtig omdat monumentale bomen zondermeer bijdragen aan de schoonheid en aanzien van historische parken. De stichting hoopt dat de droogteproblematiek in de toekomst wat beter te reguleren wordt nu de firma Aquaco op Het Kleine Erf en in de moestuin een beregeningssysteem aanlegt. In de toekomst zal het park tijdens de nachtelijke uren worden beregend ter voorkomen van uitdroging van planten en bomen. Omdat het niet mogelijk is om het hele park te beregen, is in de keuze van nieuwe heesters en bomen rekening gehouden met droogtebestendige soorten.

De kap van een door droogte afgestorven beuk op de omloop.
Foto: Paul-Robert van der Zouw

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Leifruit

Tegen de negentig meter lange, nieuwgebouwde leifruitmuur in de moestuin van Huis Landfort komt naast een muurkas ook leifruit te staan. Leifruit kwam in de negentiende eeuw veel voor op buitenplaatsen en was in opkomst als tegenhanger van de hoogstamboomgaard. Waar in die tijd haast iedere boerderij een hoogstamboomgaard had, was leifruit vooral voorbestemd voor tuinen van kastelen en buitenplaatsen. Toch plaatsten ook sommige boeren zo’n leifruitboom tegen hun boerderij. Leifruit is in de twintigste eeuw veelal weer verdwenen door de komst van andere fruitrassen en de introductie laagstam fruitbomen.

Leifruit werd door deskundige tuinbazen in de meest wonderlijke vormen geleid en gesnoeid. Zo konden de boompjes dankzij intensieve snoei uitgroeien in een waaiervorm, een kandelaar of een lang snoer. Soms werden ze samen met een veelheid aan fruitbomen tot hek of heg gevormd. Perenbomen werden vaak tegen een boog geleid waardoor er een soort tunnel ontstond. Zoiets noemt men een berceau. Je kunt ze op verschillende oude buitenplaatsen in Nederland vinden en ook op Huis Landfort gaan we in de boomgaard zo’n berceau creëren.

In de selectie van aan te planten fruitbomen kiest de stichting voor halfhoogstam en laag blijvende hoogstambomen. Naast historische appel- en perenrassen zullen tegen de fruitmuur en in de hoogstamboomgaard moerbeien, mispels, kweeën, perziken, pruimen en kersen worden gezet. De soorten die daarvoor geselecteerd zijn, komen van oudsher veel voor op kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen of hebben op een andere manier een verbintenis daarmee. Zo worden ook in de boomgaard door middel van verhalen verbindingen gelegd met andere buitenplaatsen in Nederland.

Een leipeer aan de slangenmuur op Huis te Manpad, Heemstede.
Foto: René Dessing

Kaarten van Übbing

Twee grote kaarten van Johann Theodor Übbing (1786-1864), die lange tijd in het archief van Geldersch Landschap & Kasteelen lagen, zijn weer terug op Huis Landfort. Het zijn twee bijzondere kaarten die Übbing maakte toen hij als architect voor Huis Landfort actief werd. Een kaart maakte hij van de situatie die hij bij aanvang van zijn werkzaamheden in 1823 aantrof. Op de tweede kaart visualiseerde hij de plannen voor de bouwheer Luyken. De oudste kaart verheldert veel van wat er sinds 1823 allemaal werd veranderd. Het landhuis en de duiventoren die op de nieuwe kaart van 1825 staan, zijn zoals we die vandaag de dag nog kennen. Voor de tuin had Übbing echter andere ideeën. Mogelijk werden zijn plannen wel gerealiseerd maar enige jaren later weer herzien door Jan David Zocher jr. (1791-1870), die het huidige landschappelijke park ontwierp. Mogelijk was opdrachtgever Luyken niet tevreden met het plan van Übbing, dat minder monumentaal oogt dan het plan van Zocher jr. Toch geven de ontwerptekening van Übbing wel blijk van de grootschaligheid van de metamorfose die Huis Landfort rond 1825 doormaakte.

De kaart van Übbing uit 1823 na overhandiging van GLK aan sEL.
Foto: René Dessing
Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Binnenluiken

Huis Landfort heeft meer dan vijftig ramen. Al deze ramen hadden oorspronkelijk binnenluiken die in de loop der tijd verdwenen zijn; op de zolder lagen slechts nog een paar exemplaren opgeslagen. Omdat sEL zich inzet Huis Landfort zo goed mogelijk te herstellen, worden ook alle binnenluiken teruggebracht. Ieder luik (per raam 2) bestaat uit twee delen. Dit komt neer op een totaal van 200 luikdelen! Onze aannemer Hoffman uit Beltrum maakt deze in hun werkplaats – een omvangrijk project! Ieder luik bestaat weer uit verschillende stijlen en panelen die allemaal naadloos in elkaar aan moeten sluiten door middel van ouderwetse pen-in-gat-verbindingen. Begin 2021 zullen de eerste binnenluiken worden aangebracht. Het zijn uitstekende zonweringen, veilig en zinvol bij de temperatuurbewaking.

default