Back to Top

Author Archives: Pim Alofs

Zeister tegelkachel

Na de grootscheepse restauratie van Huis Landfort zal er aan het interieur van het landhuis een bijzonder object worden toegevoegd, namelijk een Zeister tegelkachel. Dit type verwarming is in Nederland onbekend. In Duitsland en Oostenrijk was en is dit echter een gebruikelijke huiselijke verwarmingsbron. Na een tip verwierf sEL de tegelkachel die toen in een woning in Soestdijk stond. Momenteel wordt zij gerestaureerd door Hilde Dekkers, de enige tegelkachelrestaurator/-bouwer in ons land.  In het archief van Huis Landfort bevindt zich een tekening van een tegelkachel. Er leeft een veronderstelling  dat deze tegelkachel zich ooit in het landhuis bevond. Mogelijk was de Duitse herkomst van de bouwheer Johann Albert Luyken de reden dat hier een tegelkachel geweest is.

De tegelkachel zal straks in de zogenaamde wintertuin in het landhuis worden geplaatst. Dit vertrek was ooit een inpandige oranjerie. In huis keert een oranjerie na de restauratie niet meer terug maar wel een wintertuin met palmen. De nieuwe oranjerie van Huis Landfort is gebouwd aan het koetshuis aan de kant van de moestuin.

Werking
Een tegelkachel bestaat geheel uit keramiek. De buitenkant wordt bekleed met geglazuurde tegels die allerhande decoratieve vormen kunnen hebben. Een tegelkachel hoeft maar tweemaal per dag gestookt te worden en blijft dan de hele dag warmte afgeven. Dit komt door een ingenieus systeem waarbij warme rook door een soort labyrint geleid wordt. De stookruimte en de rookkanalen zijn gemaakt van chamotte, een keramisch materiaal dat heel veel warmte opneemt en vasthoudt. Na ongeveer een uur stoken in de stookruimte onderin de kachel en als de vlammen weg zijn, wordt de deur van de kachel hermetisch afgesloten. De trek is hierdoor weg en zo wordt alle warmte aan de stenen afgegeven en vervolgens aan de ruimte waar de kachel is geplaatst. Overigens kunnen deze kachels op zowel hout als op gas worden gestookt.

Zeister tegelkachel
De tegelkachel die door sEL is aangekocht komt hoogstwaarschijnlijk uit Zeist en dateert uit de vroege negentiende eeuw. Het is een zeldzaam voorbeeld van een tegelkachel van Nederlandse makelij en de maker zal vermoedelijk E.C. Martin zijn. Hij startte in 1835 in Zeist een werkplaats voor tegelkachels maar maakte later ook andere keramische voorwerpen. Martin was een hernhutter en was daarmee lid van de Evangelische broedergemeente. De werkplaats van Martin was ook eigendom van de hernhutters. Hij was afkomstig uit Duitsland (of mogelijk Denemarken) vanwaar hij de traditie van het tegelkachelbouwen naar Nederland bracht. Van de tegelkachels die Martin maakte, zijn er maar heel weinig bewaard gebleven. Op Slot Zeist zijn er nog enige voorbeelden te vinden onder andere in de gebedsruimte van de hernhutters (voorheen de slotkapel). Die exemplaren zijn exact dezelfde als de kachel van Huis Landfort. Ook op paleis Soestdijk bevindt zich nog een tegelkachel van zijn hand.  

Restauratie
Tegelkachelrestaurator Hilde Dekkers gaat de tegelkachel voor de stichting  restaureren. Hilde genoot haar opleiding tot ‘Hafnermeister’ in Oostenrijk, waar dit  ambacht nog veel wordt beoefend. Daar worden nog altijd nieuwe tegelkachels gebouwd.
Hilde bouwt deze kachels helemaal op nieuw op, op geheel ambachtelijke wijze. Ze maakt een nieuwe binnenzijde, met een labyrint van rookkanalen en bekleedt de buitenzijde met de tegels van een oude kachel. Veel van deze buitenkanten dateren uit de Art Deco- en Jugendstil-periode. In haar werkplaats maakt ze de afzonderlijke onderdelen als een bouwpakket. Vervolgens is ze op locatie gemiddeld twee dagen bezig met het opbouwen van de zware kachel. De tegelkachel die Hilde voor sEL restaureert voegt zondermeer weer een bijzonder verhaal toe aan het interieur van Huis Landfort.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Link lezing over de stand van zaken op Huis Landfort – 22 april 2021

Op donderdagavond 22 april 2021 hield René W.Chr. Dessing, directeur stichting Erfgoed Landfort (sEL), een online lezing over de stand van zaken van het project Huis Landfort. Hij vertelde onder andere over de geschiedenis van de buitenplaats en de plannen van sEL voor de toekomst. De bouw van het koetshuis, de restauratie van het landhuis, het herstel van de tuin en de herintroductie van de moestuin zijn hierbij de revue gepasseerd. Tijdens de lezing werd ook Tim Overbeek, de vrijwilligerscoördinator van de stichting bevraagd over de werving en werkzaamheden van vrijwilligers op Huis Landfort. Hier vindt u de link om deze interessante lezing (circa 60 minuten) terug te kunnen kijken.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Herinneringen aan Landfort

Posted on   by

Stichting Erfgoed Landfort ontving een tekst van mevrouw Tiiu Hering die mooie jeugdherinneringen aan Huis Landfort koestert. Hier leest u enige van haar herinneringen.

Mijn vroegste herinnering aan Landfort is dat ik samen met mijn moeder naar Landfort ging om de werkplek van mijn vader te bekijken. Hij werkte begin jaren vijftig namelijk voor de im- en exportfirma van Albert Luyken.

Het kantoor was gesitueerd in een grote kamer op de eerste verdieping [van het landhuis (red.)]. Er stonden twee bureaus voor het raam met een prachtig uitzicht op het grote grasveld voor het huis en de houten brug. Verder stonden in de kamer een geriefelijke zitbank en ik geloof twee stoelen en een salontafel. Aan de muur hingen klassieke afbeeldingen van botanische bloemen. Achter het kantoorgedeelte bevond zich volgens mij de slaapkamer van Albert, zijn toenmalige vrouw en hun oudste dochter. Deze kamer met balkon was gelegen boven de muziekkamer met pilaren.

De entree van Landfort was overweldigend. Er stond een hele grote klok, de hal hing helemaal vol met diverse jachttrofeeën (geweien) waarvan sommige van enorme omvang. Bij de voordeur was volgens mij een soort garderobe en er was een imposante trap naar boven. Van de grote statige voordeur hebben we dacht ik alleen de eerste keer gebruik gemaakt. Naderhand, toen wij geregeld naar Landfort gingen omdat mijn ouders bevriend waren geraakt met de familie, werd steeds de achteringang gebruikt. Via een soort aangebouwde laarzenhok waar je met een trapje omhoog moest, kwam je via een deur in de gang. Direct rechts bevond zich, na het toilet, de bibliotheek waar dr. Luyken de meeste tijd te vinden was. Als wij stil waren mochten de oudste dochter van Albert en ik daar af en toe spelen. De kamer werd geriefelijk (bij)verwarmd door de open haard, waarvoor hond Tommie de kortharige Duitse staander vaak te vinden was.

Ik herinner mij dat mevrouw Luyken haar man regelmatig verraste met een boeketje van op dat moment in bloei zijnde bloemen: heerlijk geurende lelietjes van dalen en lathyrus bij voorbeeld. Zij gaf hem daarbij vaak een schaaltje met gepelde hazelnoten waarvan wij er dan ook enkele kregen. Verder is mij de eetkamer met houten lambrisering op de benedenverdieping bijgebleven. Tegen de muur stond een dressoir met daarboven een schilderij met een stilleven jachttafereel (een gedode fazant waarvan de kop van de tafelrand afhing en een fruitschaal). Daarnaast lagen de zitkamer(s) en de muziekkamer met vleugel en de viool van Albert. Aan de overzijde van de gang lag tegenover de bibliotheek de grote gezellige keuken waar we weleens een kleine lunch kregen.

De andere vleugel, die nog veel oorlogsschade had, heb ik nooit in herstelde staat gezien. Wel weet ik nog dat, toen ik wat ouder (circa 12/13 jaar) was, de appelsorteermachine daar opgesteld stond. Ik mocht daar toen gedurende een weekend meehelpen met appels sorteren (op verschillende grootte in kisten doen) en herinner me nog de heerlijke frisse appelgeur. Ik kreeg toen ook mijn eerste ‘loon’, een bruin zakje met wat geld voor mijn inspanningen. Vanuit de keuken ging een tweede trap naar boven en kwam men via de mangelkamer in de lange gang waar een kogelvislamp hing.

Naast het toilet was de slaapkamer van de oude mevrouw en meneer Luyken en wat verderop in de gang sliep hun dochter. In de badkamer die centraal boven de ingang lag, hebben de oudste dochter van Albert en ik heel wat uurtjes zoet gebracht met het doen van spelletjes. De badkamer was een van de weinige verwarmde kamers in de winter. Er waren natuurlijk nog meer kamers boven, maar die waren niet echt in gebruik, behalve een kamer (naaikamer?) waar in enig jaar de kat die jongen had gekregen haar domein had. Dat was voor ons kinderen natuurlijk prachtig!

Mijn ouders zijn altijd bevriend gebleven met de familie. Albert en zijn familie verhuisde naar Arnhem en inmiddels hadden zij en ook mijn ouders een tweede dochter gekregen. Mijn interesses gingen gedurende mijn tienerjaren een andere kant op en ik ging niet meer zo vaak mee naar Landfort. Nadat het huis verkocht is aan ik geloof het Gelders Landschap ben ik er nog een keer geweest. Het was toen helemaal in verval geraakt en alle mooie elementen zoals de houten lambrisering in de eetkamer waren van de muur gerukt. Het bood een troosteloze aanblik. Het doet mij goed dat er nu weer zoveel bedrijvigheid is en dat Landfort weer in ere hersteld wordt.

De bij Landfort opgedane indrukken en herinneringen zal ik altijd blijven koesteren.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Online lezing: ‘hoe gaat het nu op Huis Landfort?’

ONLINE LEZING 22 APRIL De restauratie van Huis Landfort is in volle gang. Daarover gaat een dialezing die op donderdagavond 22 april 2021 van 19.30 uur tot ongeveer 21.00 uur door stichting Erfgoed Landfort via een livestream wordt uitgezonden. Hoe staat het ervoor en wat mogen bezoekers verwachten als alles klaar is? U kunt zich nu voor deze lezing aanmelden.

Sinds 2017 werkt stichting Erfgoed Landfort (sEL) aan de bouwkundige en landschappelijke restauratie van de buitenplaats. Hierbij krijgen het landhuis, de bijgebouwen, de bruggen en het park hun vroegere grandeur terug. Het landhuis wordt volledig gerenoveerd en voor particuliere bewoning en ontvangsten geschikt gemaakt. De herbouw van het koetshuis met onder meer een auditorium en ontvangst-, kantoor- en vrijwilligersruimtes nadert zijn voltooiing. Moestuin en visvijver worden hersteld, verdwenen fruitmuren zijn teruggeplaatst en er wordt een boomgaard met half-hoogstamfruit aangelegd.

Bezoekers kunnen op Huis Landfort straks kennis opdoen van alle aspecten die met het leven op historische buitenplaatsen samenhangen. Rondleidingen door het landhuis en de tuin zullen op aanvraag mogelijk zijn. Het park en de moestuin worden voor publiek toegankelijk, mits de stichting hiervoor voldoende vrijwilligers vindt. Daarom zal tijdens de lezing ook aandacht zijn voor de taken die vrijwilligers op Huis Landfort kunnen doen.

De lezing wordt gegeven door kunsthistoricus en buitenplaatskenner René Dessing, die als directeur aan stichting Erfgoed Landfort is verbonden. Hij gaat met dia’s in op alle veranderingen en toekomstperspectieven op Huis Landfort. Via een chatfunctie kunt u na afloop vragen stellen. De lezing vindt plaats vanuit het gereedgekomen Koetshuis en is bedoeld voor iedereen die meer te weten wil komen over het heden en de toekomst van het eeuwenoude Huis Landfort.

U bent van harte welkom om deze dialezing online te volgen. U kunt zich hiervoor aanmelden door middel van een e-mail aan Marjan Wellink: mwellink@erfgoedlandfort.nl . Na aanmelding ontvangt u uiterlijk 24 uur voor aanvang van de livestream een link die u toegang tot de uitzending geeft. U bent van harte welkom op 22 april aanstaande.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Onderzoek studenten civiele techniek

Twee studenten civiele techniek van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN), Jurjen Westra en Remy van der Broeck, doen afstudeeronderzoek naar de droogte op Huis Landfort. Daarmee is deze buitenplaats een onderdeel van hun onderzoek naar de droogte op buitenplaatsen in de Achterhoek – een hoogst actueel thema. Ze richten zich in hun onderzoek specifiek naar het beter klimaatbestendig maken van de watersystemen op en rondom Huis Landfort. Met watersystemen wordt het geheel van grond- en oppervlaktewater bedoeld, met oevers, waterlopen, dieren en planten incluis.

Door middel van oude kaarten en tekeningen uit het archief van Huis Landfort en het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) proberen de studenten de historische watersystemen van het park en de verdere omgeving in kaart te brengen. Met het onderzoek wordt de historische ontwikkeling van het landschap van en rondom Huis Landfort in kaart gebracht. Hieruit kan blijken of er een bepaalde gedachte achter de watersystemen zit en in hoeverre deze in de loop der tijd is veranderd. Mogelijk kunnen uit deze bevindingen oplossingen worden gevonden  voor de huidige problemen met betrekking tot droogte en klimaatverandering.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Nieuwe bomen in de Doornensteeg

Aan de Doornensteeg in het park van Huis Landfort zijn een nieuwe Amerikaanse eiken gepland. De Doornensteeg is het pad langs de Kleefse Graaf direct rechts na de hoofdingang van het park. In de laan met oude eiken waren meerdere gaten gevallen die met nieuwe boompjes zijn opgevuld. Studenten van Van Hall Larenstein in Velp hebben zich op een winterse zaterdag ingezet met het planten. Met het aanplanten van deze nieuwe bomen levert de stichting een mooie bijdrage aan het herstel van deze karakteristieke eikenlaan in het park.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Slingerpaden

In januari 2021 werd in het park op het Kleine Erf (het huiseiland) de structuur zichtbaar van de vernieuwde slingerpaden. Deze paden zijn geënt op het oorspronkelijke ontwerp van Johan David Zocher jr. (1791-1870), de landschapsarchitect van de landschappelijke parkaanleg. Een belangrijke stap in het maken van de paden was het leggen van cortenstalen randen. Hiertussen is zogenaamd Achterhoeks padvast gelegd. Dit materiaal, dat in Gendringen wordt geproduceerd, bezit goede eigenschappen: het is milieuvriendelijk, duurzaam, laat water door, is onderhoudsvriendelijk en is geschikt voor rolstoel/rollator gebruik.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Nieuwe collega: Tim Overbeek

De stichting heeft voor haar ambitieuze plannen veel vrijwilligers nodig. Om die reden werd vorig jaar een vacature geplaatst voor een vrijwilligerscoördinator. Die functie wordt  vanaf januari 2021 door Tim Overbeek ingevuld. Tim woont in de gemeente Oude IJsselstreek. Hij gaat zich bezighouden met de werving en begeleiding van de vrijwilligers van de stichting.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Einde Duitse elektra-aansluiting

Op 11 januari 2021 is aansluiting van Huis Landfort op het Duitse elektriciteitsnet definitief afgesloten. Zeker 100 jaar heeft men op Huis Landfort van Duitse energie gebruik gemaakt. Vlakbij het koetshuis werd de levering via bovengrondse elektriciteitsmasten en over de Oude IJssel geregeld. Aan Nederlandse zijde is de mast nu verwijderd. Die aan de Duitse zijde zal later worden weggehaald. Daarmee is deze uitzonderingspositie beëindigd. Na 100 jaar en na veel inspanningen door de architect van het koetshuis, bekabelaars en de Nederlandse energieleverancier krijgt de stichting vanaf dit jaar elektriciteit uit Nederland.

Posted in Nieuws| Leave a reply

Bloementheater

In 1823 maakte de Anholtse bouwmeester Johann Theodor Übbing een kaart de toenmalige situatie van Huis Landfort. Dat was dus vlak voor de grote renovatie die in 1825 aanving. Op deze monumentale landkaart is achter het landhuis een zogenoemde ‘zierlijken bloementend’ ingetekend. Deze bevond zich ongeveer op de plaats waar later het prieel werd opgericht.

In opdracht van de stichting en met een financiële bijdrage van de provincie Gelderland, deed Jan Holwerda onderzoek naar deze ‘zierlijken bloementend’. Waarschijnlijk werd hiermee een plantentheater bedoeld: een soort houten kast met planken als een etagère, waarop bijzondere planten onder een afdak tentoongesteld konden worden. Onder andere verzamelingen van auricula’s (primula’s), hyacinten, cactussen en vetplanten werden in zulke kasten tentoongespreid. De binnenzijde van dergelijke bloemententen was meestal zwart geschilderd, zodat de kleurige bloemen beter uitkwamen en zo het belevingsaspect versterkt werd. Om de kwetsbare planten tegen regen en felle zon te beschermen waren ze vaak afgedekt met een baldakijn of afdak. Mogelijk was dit op Huis Landfort ook het geval, aangezien er uitdrukkelijk een bloementent vermeld staat.

sEL is inmiddels een crowdfunding-actie begonnen om twee van dergelijke plantentheaters in het park te kunnen opstellen. Als u hier met een (kleine) donatie aan wilt meedoen, mailt u dit dan gerust naar info@erfgoedlandfort.nl.  

Posted in Nieuws| Leave a reply