Back to Top

Author Archives: Helene Blaak

Corona perikelen

Ook historische buitenplaatsen in ons land hebben te maken met de gevolgen van de coronacrisis: inkomsten stoppen of blijven achter, vrijwilligers konden hun werk niet verrichten, evenementen, waaronder huwelijken en feesten, werden geannuleerd en veel toegangspoorten bleven lang dicht. Gelukkig zijn vele publiekstoegankelijke huizen nu weer open, maar wel met in achtneming van de nodige voorzorgsmaatregelen. 

Op Huis Landfort zijn de restauratie- en bouwwerkzaamheden ondanks corona beperkingen op verantwoorde wijze doorgegaan. Bovendien is een begin gemaakt met de aanleg van de moestuin en begint na de bouwvak de renovatie van het park. Vanzelfsprekend worden hierbij ook de nodige voorzorgsmaatregelen getroffen. Jammer is wel dat wij door de coronacrisis de Meiboomviering van het koetshuis en het landhuis moesten annuleren en het bezoek van gedeputeerde Peter Drenth helaas afgezegd moest worden om dit heugelijke feit op te luisteren. (Voor de niet-Achterhoekers: een Meiboomviering is een viering ter ere van het bereiken van het hoogste punt.) Gelukkig is er door sEL toch nog een kleine bijeenkomst georganiseerd voor alle bouwers en architecten van het koetshuis en landhuis. Iedereen is door de René Dessing (directeur sEL) tijdens die borrel hartelijk bedankt voor hun inzet. Hierna luidde stichtingsvoorzitter Ger Vijfvinkel voor het eerst het klokje hoog boven op het dak van het landhuis.

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Voortgang bouw koetshuis

Wanneer u het park van Huis Landfort inloopt, doemen aan de horizon al snel de contouren van het naar ontwerp van Edzard Prent herbouwde koetshuis op, dat fraai is gesitueerd in het landschap. Zocher jr., destijds de ontwerper van dit landschappelijke park, bedacht zulke zichtassen met opzet. Nu het dak op het koetshuis ligt, gaat de opbouwfase weldra over in de zogenaamde afbouwfase. 

De buitenmuren zijn voorzien van gemetselde bakstenen, die nog worden bepleisterd en van een lichtgele kleur zullen worden voorzien. Het koetshuis krijgt grote donkerblauwe staldeuren. Met de keuze voor deze kleurencombinatie knipoogt de stichting naar de familie Luyken, daar hun familiewapen dezelfde kleuren kent. De voorgevel krijgt een loggia. Dat is een soort overdekt balkon die net als vroeger van twee zuilen zal worden voorzien. Dit najaar wordt aan de zuidzijde van het koetshuis nog de grote oranjerie geplaatst. 

De stichting rekent erop dat het koetshuis in februari 2021 gereed zal zijn en dat kort daarna het kantoor van de stichting in gebruik zal worden genomen. Het koetshuis huisvest straks tevens een groot auditorium voor het gebruik door maximaal 120 personen, een werkplaats voor de tuinbaas met een bovengelegen lunchruimte met douches voor onze vrijwilligers. Het pand zal worden toegerust met een professionele keuken, die ook benut gaat worden voor ontvangsten en lichte horecamogelijkheid op het terras aan de moestuin.  

Aanleg moestuin en fruitmuur

Bij het koetshuis is de stichting ook actief met het herstel van de moes- en bloementuin. Die lag hier vanouds, maar raakte door de Tweede Wereldoorlog en andere omstandigheden in verval, waarna er een fruitboomgaard op dit terrein werd aangelegd. Hiervoor werd de 18de-eeuwse visvijver gedempt. Toen echter bleek dat de opbrengst van de fruitboomgaard niet opwoog tegen alle inspanningen, is men ermee gestopt.  

Omstreeks 1970 is de visvijver weer opnieuw uitgegraven. Kort gelegen is de stichting begonnen met de  uitvoering van het reconstructie-moestuinontwerp dat Korneel Aschman maakte. Met het grondverzet is reeds begonnen, de monumentale visvijver is nu beschoeid en er is tevens een nieuwe gracht gegraven die is afgeleid van oude kaarten. De vrijgekomen grond is benut om een zichtheuveltje op te werpen. Vanaf dat punt zal de komende bezoeker een fraai uitzicht over de moestuin hebben. Aan de westzijde van de moestuin wordt een 90 meter lange en 2,4 meter hoge leifruitmuur gemetseld, bestaande uit  25 traveeën.

Hekwerken

Een deel van het terrein van de moestuin zal met een sierlijk houten hek worden afgezet. Op die wijze wordt reeënvraat voorkomen en is het mogelijk het terrein ’s nachts af te sluiten. Het houten hekwerk is ontworpen in de trant van een eerder hek dat hier ooit heeft gestaan. Van dat hek is een tekening uit ca. 1823/1825  bewaard gebleven. Andere delen krijgen ijzeren hekken die in beukhagen gezet zullen worden. 

Aan de achterzijde van het koetshuis komt een parkeerterrein voor medewerkers, vrijwilligers en minder-validen. Alle overige gasten wordt gevraagd aan het begin van het park te parkeren. Daarmee krijgen bezoekers van de buitenplaats de gelegenheid om al wandelend naar het landhuis te lopen om zo onthaast in de sfeer te komen van het fraaie landschappelijk park. Bovendien voorkomen we hiermee dat er te veel auto’s door het park rijden. De wandeling van reeds bestaande parkeerterrein naar het koetshuis bedraagt slechts een kilometer.  

Fruitbomen

We blijven nog even in de omgeving van het koetshuis en de moestuin. René Dessing heeft namelijk aantrekkelijke plannen voor de boomgaard die komt te liggen in het verlengde van de moestuin. Als uiting van Landforts verbinding met andere historische buitenplaatsen, wil hij ruim vijftig (half-)hoogstam fruitbomen in de boomgaard planten. Deze zullen in hun variëteitenherkomst alle een band hebben met andere Nederlandse historische buitenplaatsen. 

Er bestond geen buitenplaats zonder boomgaard. Buitenplaatsen zijn zelfs van groot belang geweest bij het kweken en behouden van verschillende fruitboomrassen. Je kan zelfs zeggen dat tal van variëteiten hebben overleefd doordat zij onbespied voort konden leven op een buitenplaats. Een goed voorbeeld daarvan is een appel met de naam Manpads Glorie, zo genoemd naar Huis te Manpad in Heemstede. Hiervan was tot voor kort nog slechts één boom in leven in de boomgaard van die buitenplaats. De afgelopen jaren zijn van dit unieke exemplaar enten genomen, waarvan er zich nu ook een in het bezit van sEL bevindt en die een plek zal krijgen in onze nieuwe boomgaard. Deze appelsoort met dit bijzonder verhaal zal in de toekomst samen met andere bijzondere soorten in de boomgaard van Huis Landfort  te vinden zijn. 

Klokkentoren hersteld

Misschien heeft u tijdens een wandeling op de buitenplaats  gezien dat de dakdekkersfirma Van Wely het dak van Huis Landfort volledig heeft hersteld. Wat u niet kon zien, is dat het dak aan de binnenzijde volledig is geïsoleerd. Dit was noodzakelijk, want op sommige zomerse dagen kon de thermometer daar oplopen tot wel 45 graden! Stelt u zich eens voor hoe de dienstbodes en ander inwonend personeel dat vroeger ervaarden, aangezien zij doorgaans op zolder sliepen.

Tevens is de klokkentoren in nieuw lood gezet en de wijzerplaat en gietijzeren windvaan gerestaureerd. Waarschijnlijk wist u niet dat op één van de ontwerpen voor Huis Landfort uit circa 1825 een veel grotere klokkentoren is getekend. Dit is hoogstwaarschijnlijk het ontwerp van de Anholtse architect Johann Theodor Übbing (1786-1864). Hij tekende een kolossale toren met wel drie verdiepingen. Het huidige sierlijke torentje komt overeen met de uiteindelijk uitgevoerde toren, waarvan overigens geen ontwerp bewaard is gebleven. 

In gesprek met klokkenrestaurator Melgert Spaander

Melgert Spaander is een internationaal bekend klokkenrestaurateur met zijn werkplaats in Zutphen. Melgert heeft samen met André Ossenbroek het uurwerk in de klokkentoren van Landfort gerestaureerd. André Ossenbroek verrichtte de meeste werkzaamheden aan de klok van Huis Landfort. Hij is de man voor het grote werk: torenuurwerken en carillons. Melgerts expertise richt zich daarentegen meer op het kleinere uurwerk en speeldozen.

Sinds 1971 restaureert Melgert Spaander klokken. Hij is gespecialiseerd in 17de– en 18de-eeuws uurwerk met speelwerken. Hij is op verschillende koninklijke paleizen, kastelen en historische buitenplaatsen de man die uurwerken onderhoudt. Hij verricht dit werk zelfs voor de Spaanse koninklijke familie! Over zijn werk op Huis Landfort stelden wij Melgert enige vragen.

Daarbij vertelde hij ons dat het vermoedelijk krakers waren, die in de jaren tachtig van de vorige eeuw het oorspronkelijke uurwerk stalen. In die tijd stond Landfort er vervallen en verlaten bij en konden krakers ongehinderd er hun intrek in nemen. Hun aanwezigheid ging niet zonder schade aan het huis voorbij. Het oorspronkelijke uurwerk was waarschijnlijk ouder dan het huidige mechaniek. Bewaard gebleven katrollen doen vermoeden dat het ontvreemde uurwerk uit de 18de eeuw dateerde. 

Rond 2000 plaatste de toenmalige eigenaar en restauratiearchitect Bob van Beek een nieuw uurwerk in de toren. Omdat dat uurwerk niet op de bok past, weten we dat het niet het oorspronkelijke uurwerk is. Bovendien is het uurwerk gemaakt voor twee wijzers, terwijl op Landfort maar één urenwijzer wordt gebruikt. Het huidige uurwerk dateert uit het einde van de 19de eeuw en is van Nederlandse makelij.

Verder vertelt Melgert dat de bel in de toren oorspronkelijk apart geluid kon worden met behulp van een touw. Die situatie bestaat echter al lang niet meer en er ontbreekt een gat in de zoldervloer en onderliggende vloeren waar een touw door heen kon. De 18de-eeuwse bel, die uit Isselburg afkomstig is, kreeg bij deze restauratie in de klokkenstoel een nieuwe ophangmethode. Een grote hamer kan de bel luiden, via een draad die buiten de toren, door de nok van het dak naar het uurwerk loopt. De stichting ontving voor de restauratie van het huidige uurwerk een financiële bijdrage van het Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland.

Gevonden obelisk kwam van dak

Tijdens baggerwerkzaamheden in de gracht in 2019 vond tuinbaas Paul-Robert van der Zouw een gedecoreerd brokstuk in een stapel puin die uit de gracht was opgehaald. Lang was niet bekend wat de herkomst van dit brokstuk was. Gedacht werd aan een kapiteel of zuilbekroning maar dat leek niet heel waarschijnlijk vanwege de decoraties. 

Er kwam meer duidelijkheid toen er tussen de historische foto’s van stichting Erfgoed Landfort een opname opdook, waarop het brokstuk goed te zien is. Het ligt dan op de dakrand het huis. De situatie die is gefotografeerd roept vragen op; want waarom is het brokstuk gefotografeerd en hoe is het uiteindelijk in de gracht terecht gekomen? Hoe dit precies is gegaan, zal waarschijnlijk nooit meer bekend worden. Wat wel duidelijk is geworden dankzij de foto die waarschijnlijk van voor 1940 dateert, is dat het brokstuk een stuk van een obelisk is. Zulke bouwkundige elementen sieren tegenwoordig nog de hoeken van het huis. 

Obelisken werden in het oude Egypte opgericht als gedenktekens. Ze worden ook wel gedenknaalden genoemd. Enkele obelisken zijn uit Egypte gehaald (of eerlijker gezegd: geroofd) en zijn ook nu nog te zien in het stadsbeeld van bijvoorbeeld Parijs, Londen en Rome. De obelisken op Huis Landfort zijn natuurlijk niet van Egyptische origine. Ze zijn in vergelijking met hun Egyptische archetypes ook enigszins gedrongen in vorm. Toch zijn deze ornamenten wel afgeleid van Egyptische voorbeelden. De obelisken op Huis Landfort dateren overigens niet uit de tijd waarop het huis werd verbouwd (1825) maar zijn er waarschijnlijk rond 1900 geplaatst. Ze hadden louter een decoratief doeleinde. 

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Uitbreiding collectie met staand horloge

Al enige tijd geleden verwierf de stichting een uniek staand horloge, zoals staande klokken ook wel worden genoemd. Deze klok is zo hoog dat ze niet in een gewoon woonhuis te plaatsen is en dan te bedenken, dat dit horloge al eens is verkleind. Die ingreep deed de klok echter weinig goeds. Optisch gezien leek het meubel enigszins gedrongen en vanuit technisch oogpunt had het aan stabiliteit ingeboet. Om deze redenen besloot sEL om het uurwerk deskundig te laten restaureren. Dit werk wordt nu door meubelrestaurator Maurice Steemers van restauratieatelier Enkzicht te Barchem uitgevoerd. 

Het uurwerk zelf is in handen gegeven van de al eerder genoemde Melgert Spaander. Hij praat vol passie over dit bijzondere horloge met de bewegende poppen. Als het carillon klinkt, bespeelt een Apollo-figuur zijn lier. In het midden staat Chronos, de Romeinse god van de tijd. Op het horloge heeft Chronos een zandloper op zijn hoofd en een zeis in zijn hand, waarmee hij figuurlijk de tijd wegmaait. De bijzondere klok is van Nederlandse makelij van Nicolaas Weylandt (ca. 1700-1756). Het uurwerk kent een bijzonder verleden en is voor Nederland uniek.  

Als de restauratie van Huis Landfort achter de rug is, zal dit uurwerk in de hal van het huis worden geplaatst waar het getingel weer traditioneel door het hele huis te horen zal zijn.  

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply

Subsidies en meer

Mondriaan fonds

Op 11 mei jl. ontving de stichting het bericht dat het Mondriaan Fonds sEL een subsidie toekent voor het opstellen en implementeren van een plan voor de werving en begeleiding van vrijwilligers. In Nederland werken meer dan 10.000 mensen als vrijwilligers op een historische buitenplaats. Op Huis Landfort zijn vanaf volgend jaar vrijwilligers van harte welkom voor uiteenlopende bezigheden in huis, moes- en bloementuin, toezicht en technische dienst. Alleen als voldoende vrijwilligers meedoen, zijn alle mooie plannen voor Landfort uitvoerbaar.

Op dit moment biedt de stichting een vacature aan voor een vrijwilligerscoördinator. U leest hier  deze functie precies inhoudt: https://www.erfgoedlandfort.nl/wp-content/uploads/2020/06/20058sEL_Adv_CoordinatorVrijwilligers_v2.pdf

Stichting Van Well van der Snoek 

Stichting van Well van der Snoek schonk sEL een bedrag voor het samenstellen van een bundel over de geschiedenis van de buitenplaats Huis Landfort. Dit boek zal tevens de allereerste publicatie zijn die expliciet over Huis Landfort gaat. Nooit eerder werd er zo uitgebreid en samenhangend aandacht besteed aan dit bijzondere huis. Zoals u al heeft kunnen lezen wordt aan de samenstelling van het boek momenteel gewerkt door een groep van twaalf wetenschappers en experts. 

Bonhomme Tielens Fonds 

Van het Bonhomme Tielens Fonds uit Maastricht kreeg sEL een bijdrage voor de restauratie en herplaatsing van een antiek badmeubel in een historiserende badkamer in het landhuis. Dit 19de-eeuwse badmeubel is door Twickel te Ambt Delden in langdurige bruikleen gegeven. De badkamer wordt een onderdeel van verschillende stijlkamers die in vroegnegentiende-eeuwse stijl zullen worden ingericht. 

Nogmaals het Prins Bernhard Cultuurfonds

Hoewel sEL al eerder € 100.000,- van het Prins Bernhard Cultuurfonds ontving voor het herstel van de oude moestuin, tastte het fonds opnieuw in de buidel en schonk nogmaals € 25.000,-. Ditmaal is het geldbedrag bedoeld voor de aanleg van een stinsenplantenvegetatie op Huis Landfort. 

Stinsenplanten zijn verwilderde wortel-, knol- en bolgewassen. Zij danken hun naam aan de Friese Schierstins in Veenwouden waar de planten voor het eerst werden gesignaleerd. Een stins is een Fries huis. Op Huis Landfort zullen ze overal worden ingebracht, bijvoorbeeld ook tussen de slingergracht en de Oude IJssel. Zij zullen deze buitenplaats in de toekomst voorzien van prachtige kleuren. Het leuke is dat er vroegbloeiende stinsen (sneeuwklokjes, akonieten, etc.) zijn, maar ook soorten die pas in maart, april en mei bloeien. Zelfs in juni zijn er nog stinsen die in bloei komen. Zo zal ook op Landfort hier altijd wat te beleven zijn. Inmiddels heeft Geldersch Landschap & Kasteelen laten weten na te denken hoe zij in andere delen van de buitenplaats deze stinsen kunnen inbrengen zodat het hele parkbos een aantrekkelijk geheel zal worden. 

Scriptie en boek over Landfort

Pim Alofs, samensteller van de nieuwsbrief, is recent afgestudeerd en schreef zijn doctoraalscriptie over de geschiedenis van Huis Landfort in de periode 1823/25 en onderzocht daarbij ook de rolverdeling tussen de architecten Zocher jr. en Übbing. Hieruit is onder andere gebleken dat Zocher jr. naast een parkontwerp, waarschijnlijk ook een ontwerp voor het huis leverde. Uiteindelijk zijn echter de ontwerpen van Übbing uitgevoerd. Deze scriptie zal in herschreven vorm worden opgenomen in een komende  publicatie over Huis Landfort. 

Zijn scriptie zal in een herschreven vorm worden opgenomen in een te verwachten publicatie over Huis Landfort. In dit boek worden onder andere bijdragen opgenomen over andere aspecten van de bouwgeschiedenis, de positie van Huis Landfort in het graafschap Zutphen, een artikel over de gevechten die hier plaatsvonden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, het landschappelijke park en Johan David Zocher jr., het park onder de Luykens, de moestuin en meerdere bijdragen over uiteenlopende bewoners van Huis Landfort. Dit boek zal de kennis en naam van Huis Landfort verder vergroten. Dat is heel welkom, want er is relatief gezien niet heel veel over de geschiedenis van dit eeuwenoude huis bekend. Het is de bedoeling dat dit boek verschijnt bij gelegenheid van de opening van Huis Landfort medio 2022.

Wilt u zich al inschrijven voor dit boek, mailt u dan naar Marjan Wellink. De prijs zal vermoedelijk € 24,95 bedragen.

Bord van Landfort

Onlangs schonk een inwoner van Megchelen de stichting een beschilderd sierbord. Het is rond 1985 beschilderd door zijn schoonzus. Zij vond Huis Landfort zo mooi en dit inspireerde haar tot het maken van dit fraaie bord, dat is gedecoreerd met een afbeelding van het huis met een sierrand op Delftse wijze. Dit geschenk is een sympathiek voorbeeld van hoe Megchelen en de verdere omgeving meeleeft met wat er nu op Huis Landfort wordt uitgevoerd. Het verbeeldt tevens de verbondenheid die de omgeving van oudsher al heeft met de buitenplaats. 

Posted in Nieuws| Tagged , | Leave a reply